Bir Düzenli İfade Yaratmak

Düzenli ifade kurmanın(construct) iki yolu vardır.

• Örnekteki gibi bir düzenli ifade literali kullanmak :
  
  rE = /ab+c/
  
  Literaller, düzenli ifadenin script icra edilirken derlenmesini sağlar.
  
  
• Ya da RegExp nesnesinin yapıcı(constructor) fonksiyonunu çağırmak :
  
  rE = new RegExp("ab+c")
  
  Yapıcı fonksiyon, düzenli ifadenin çalışma anında derlenmesini sağlar. Yapıcı fonksiyonu, değişecek düzenli ifade kalıbını biliyorsanız, ya da kalıbı bilmiyor olmanıza rağmen başka bir kaynaktan alıyorsanız(örneğin kullanıcı bilgi girişi - input) kullanın.

Bir Düzenli İfade Kalıbı Yazmak

Düzenli ifade kalıpları, hem basit karakterler biraraya getirilerek(örneğin /abc/) hem de basit ve özel karakterler birleştirilerek(örneğin /ab*c/) oluşturulabilir.

Basit Kalıpları Kullanmak

Basit kalıplar, istediğiniz karakter(ler)in tam olarak aynılarını bulmanızı sağlayan karakter yapılarıdır. Burada karakterlerin dizilişi ve büyük harf-küçük harf kullanımı önemlidir. Örneğin /ava/ kalıbına göre "ava" karakterleri, "JavaScript öğrenmek çok eğlenceli!" ve "Kavak ağacı yavaşça sallanıyordu rüzgarla" stringlerinin her ikisiyle de eşleşiyorken "Ava çıkan avlanır" stringi bu kalıba uygun değildir.

Özel Karakterleri Kullanmak

Benzer karakter(ler)i bulmak için basit kalıpların yeterli olmadığı durumlarda özel karakterlerden yararlanırız. Sözgelimi yanyana kullanılan birden fazla aynı karakter, karakterler arasındaki boşluklar(whitespace) ancak düzenli ifade kalıplarının içine özel karakter eklenerek bulunabilir. Örneğin /alo*/ kalıbı içinde tek bir a'yı takip eden tek bir l ve sıfır ya da daha fazla o bulunan stringlerle eşleşecektir (*, ardına eklendiği karakterden sıfır ya da daha fazla bulunduğu anlamına gelir). "JavaScript ve Java; al birini, vur ötekine!", "Santral, alo, aloooooo!!!" stringleri bu kalıpla eşleşmektedir.

Aşağıdaki tabloda, düzenli ifadeler içinde kullanılabilen tüm özel karakterler açıklamalarıyla birlikte sıralanmıştır.

Bir kalıbın string içerisinde bulunup bulunmadığını öğrenmek için test ya da search metodunu kullanın; daha fazla bilgi için exec ya da match metodunu kullanabilirsiniz, ancak bu metodlar nispeten daha yavaş çalışmaktadır. exec ya da match metodunu kullanmışsanız ve eşleşme başarılıysa, öntanımlı düzenli ifade nesnesi(RegExp) de geri dönen değerler arasındadır.

Aşağıdaki örnek scriptte, exec metodu kullanılarak string içinde bir eşleşme aranmaktadır.

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp = /d(b+)d/g;
   dizi = rExp.exec("cdbbdbsbz");
 -->
 </script>

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   dizi = /d(b+)d/g.exec("cdbbdbsbz");
 -->
 </script>

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp = new RegExp("d(b+)d", "g");
   dizi = rExp.exec("cdbbdbsbz");
 -->
 </script>

Scriptin ikinci halinde, bir düzenli ifadeyi değişkene atamadan, nesne başlatıcıyla(object initializer) nasıl yaratabileceğinizi gördünüz. Bu seçenek tercih edildiğinde, her olay yeni bir düzenli ifade olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, daha sonra düzenli ifadenin özelliklerine erişemezsiniz. Örneğin aşağıdaki gibi bir scriptimiz olduğunu düşünelim :

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp = /d(b+)d/g;
   dizi = rExp.exec("cdbbdbsbz");
   document.writeln("rExp için lastIndex değeri : " + rExp.lastIndex);
 -->
 </script>

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   dizi = /d(b+)d/g.exec("cdbbdbsbz");
   document.writeln("lastIndex değeri : " + /d(b+)d/g.lastIndex);
 -->
 </script>

Parantez İçine Alınan Substring Eşleşmelerini Kullanmak

Parantezler, içine yazılan üye eşleşmelerin(alt-eşleşme, eşleşmenin bir kısmı) daha sonra tekrar kullanılabilmesi için hafızaya kaydedilmesini sağlar. Örneğin /a(b)c/ kalıbı 'abc' ile eşleşip, 'b' karakterini anımsamaktadır. Parantez içine alınan üye eşleşmeleri yeniden çağırmak için Array nesnesi kullanılır. ([1],...,[n] --> n, hafızaya kaydedilen toplam üye eşleşme sayısıdır; indeks belirtilerek ilgili eşleşmeye ulaşılabilir)

Aşağıdaki örnekleri inceleyerek parantez içine alınan üye eşleşmelerin nasıl kullanıldığını daha iyi anlayabilirsiniz :

1. Örnek : Bu scriptte, replace metodu kullanılarak string içindeki sözcüklerin yeri değiştirilmektedir. Script değiştirilecek metinleri belirtmek için $1 ve $2 anahtarlarını kullanır. $1 anahtarı ilk stringi, $2 anahtarı parantez içine alınmış ikinci üye eşleşmeyi belirtmekte...

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp    = /(\w+)\s(\w+)/;
   str     = "Şahin Gür";
   yeniStr = str.replace(rExp, "$2, $1");
   document.write(yeniStr);
 -->
 </script>

 <html>

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
    function bilgiAl(){
      rExp = /(\w+)\s(\d+)/();
        // () kullanılarak input değeri kalıp haline getirildi
      window.alert(rExp[1] + ", yaşınız : " + rExp[2]);
    }
 -->
 </script>

 Adınızı ve yaşınızı yazdıktan sonra ENTER tuşuna basın... 

  <form>
    <input type="text" name="AdVeYas" onChange="bilgiAl(this);">
  </form>

 </html>

Ayrıntılı Arama Seçeneklerinden Yararlanmak

Düzenli ifadeler, tekrarlı, küçük harf-büyük harf duyarsız ve çoklu-satır aramalarda kullanılmak üzere üç seçimlik bayrağa sahiptir; tekrarlı aramayı belirtmek için g bayrağı, harf duyarsız aramayı belirtmek için i bayrağı kullanılır. Çoklu-satır(multi-line) arama içinse m bayrağı kullanılmaktadır. Bu bayraklar ayrı ayrı kullanılabilecekleri gibi, birlikte, herhangi bir sırada da kullanılabilirler.

Bir düzenli ifadeye bayrak eklemek için aşağıdaki sözdizimlerinden yararlanın :

rExp = /kalıp/bayrak
rExp = new RegExp("kalıp", ["bayrak"])

Bayraklar düzenli ifadelerin tamamlayıcı kısımlarıdır; sonradan eklenemez ya da çıkartılamazlar.

Örneğin rExp = /\w+\s/g kalıbı, boşluk karakterinin takip ettiği bir ya da daha fazla karakteri göstermekte, bu eşleşme için string baştan sona gözden geçirilmektedir.

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp = /\w+\s/g;
   str  = "do re mi fa sol la si do";
   dizi = str.match(rExp);
   document.write(dizi);
 -->
 </script>

Örnek Uygulama : Telefon Numarası Doğru Yazılmış Mı?

Bu örnekte, kullanıcıdan bir telefon numarası girerek ENTER tuşuna basması istenmektedir. Kullanıcı bu işlemi yerine getirdiğinde script girilen numarayı kontrol eder, numara geçerliyse(düzenli ifadede belirtilen karakter dizilimiyle eşleşiyorsa) kullanıcıya bir teşekkür penceresi gösterilir ve telefon numarası onaylatılır; numara geçersizse, kullanıcıya hatalı bir telefon numarası girdiğini belirten bir pencere gösterilir.

Düzenli ifade kalıbı tek haneli bir sayıyı (d{1}) takip eden açma parantezi(\(), üç haneli bir sayı(d{3}), kapama parantezi(\)), kısa çizgi, onluk nokta ya da boşluk karakterlerinden herhangi biri bulunduğunda hafızaya kaydedilen bir karakter(([-\.\s])), üç haneli bir sayı(d{3}), indeks belirtilerek hafızadan çağrılan bir karakter(\1), iki haneli bir sayı(d{2}), indeks belirtilerek hafızadan çağrılan bir karakter(\1) ve iki haneli bir sayıdan(d{2}) oluşmaktadır.

ENTER tuşuna basıldığında Change olayı aktif olur ve kullanıcının girdiği veri, RegExp.input değeri olarak belirlenir.

 <html>

 <script language="JavaScript1.2">
 <!--
   rExp = /d{1}\(\d{3}\)([-\.\s])\d{3}\1\d{2}\1\d{2}/; 

   function telefonOnayla(){
     telNo = rExp.exec();
     if(!telNo)
       window.alert (RegExp.input +
                     " doğru bir telefon numarası değildir!");
     else
       window.alert ("Teşekkür ederiz, \
                     girdiğiniz telefon numarası : " + telNo[0]);
   }
 -->
 </script> 

 Telefon numaranızı girdikten sonra ENTER tuşuna basın<br>
 (ör, 0(322).435.72.70 ya da 0(322) 435 72 70 gibi)
   <form>
     <input type="text" name="telefon"
     onChange="telefonOnayla(this);">
   </form> 

 </html>

Böylece düzenli ifadeler ile ilgili yazımızın da sonuna gelmiş olduk; düzenli ifadeler, özellikle de düzenli ifadelerde kullanılan özel karakterler, karışık sözdizimlerine alışık değilseniz anlaşılması güç konulardır. Bu noktada, yazıyı anlayana kadar belirli aralıklarla tekrar tekrar okumanızı ve bolca örnek kod incelemenizi öneririm... Hatta kendiniz de özel karakterleri kullanan scriptler yazmayı deneyebilirsiniz.

Not : JavaScript dizisinin yayınlanmış konularına bu bağlantı ile ulaşmanız olası...

Erwin C. York