Gelin öncelikle AMD Athlon'un bugüne kadar olan evrimini kısaca gözden geçirelim:

AMD Athlon'un Evrimi
 

• Athlon:

AMD'nin 1999 yazında duyurduğu ilk Athlon işlemcisi, Slot A ismindeki işlemci yuvasına dik olarak takılan bir kartuş şeklindeydi. İlk başta 0.25, sonraları 0.18 mikron üretim teknolojisiyle üretilen işlemci, işlemci çekirdeğine dahili olarak 128KB birinci düzey tampon bellek taşıyordu. İşlemci çekirdeğinin hemen yanında, aynı modüller halinde 512KB ikinci düzey tampon bellek bulunmaktaydı ve bu belleğin çalışma hızı, işlemci modeline göre işlemcinin 1/2 , 2/5 ya da 1/3 hızında olabiliyordu. Bu işlemci Thunderbird çekirdekli işlemciler çıktıktan sonra bir süre için "Athlon Classic" olarak anıldı.

Athlon'un ilk hali şimdikinden çok farklıydı

• Athlon "Thunderbird"

Intel'in Pentium III'leri geliştirmesi ve ikinci düzey tampon belleği işlemci çekirdeğine dahil etmesi, AMD'yi de bu yönde ilerlemeye zorladı. AMD'nin bütün tampon belleklerini çekirdek içinde taşıyan ve Socket A işlemci soketine oturan ilk Athlon'u, "Thunderbird" kod isimli işlemci çekirdeğini kullanıyordu. 128KB birinci düzey ve 256KB ikinci düzey tampon bellekler işlemci çekirdeğine dahil edilmişti, işlemci yine eski Athlon gibi 100MHz saat hızında (efektif 200MHz) veriyolu kullanıyordu. 2000 yılı ortasında duyurulan ve kısa sürede 1GHz üzerindeki hızlara ulaşan T-Bird çekirdekli Athlon, çoğu kullanıcının ilk tanıştığı Athlon oldu. T-Bird çekirdekli Athlon'lar 1.4GHz saat hızına kadar çıktılar ama en çok satılan modeller 1 ve 1.2GHz hızındaki modeller oldu. T-Bird çekirdeği ile birlikte, daha az tampon bellek içeren ekonomik Duron işlemcileriyle de tanışmış olduk.

• Athlon XP "Palomino"

2001 yılında AMD, Athlon işlemcilerini bir kere daha yeniledi. Socket A işlemci soketine takılabilen bu yeni işlemciler 0.18 mikron olarak üretilmeye devam ediyorlardı, ama işlemcinin enerji tüketimi düşürülmüştü. Ayrıca bu yeni Athlon ile işlemciye Intel'in yarattığı SSE komut seti ve AMD tasarımı bir Hardware Data Prefect ünitesi de eklendi. İşlemci çekirdeği içinde sıcaklık ölçümü yapan bir diyod da taşıyan bu yeni işlemci seramik değil, cam elyafı temelli bir işlemci paketine sahipti ve 100 değil, 133MHz saat hızında bir veriyolu kullanıyordu. Ayrıca, AMD işlemcileri etiketlerken saat hızı değil de model numaraları kullanmaya bu işlemcilerle başladı ve Palomino çekirdekli işlemciler 1.7GHz saay hızındaki 2100+ modeline kadar eriştiler. AMD'nin ülkemizde yaşadığı yasal sorunların da bu dönemde aşılmasıyla, Palomino çekirdeğini kullanan Athlon XP'ler ülkemizde en çok yaygınlaşan Athlon modelleri oldular. Palomino çekirdekli Athlon XP'lerin son örnekleri bugün piyasada hala bulunuyor. Uygun fiyatlı Duron işlemcilerinin 1GHz ve üzeri modelleri de bu çekirdeği kullanıyor, ama tampon bellek miktarı yarı yarıya az.

• Athlon XP "Thoroughbred"

2002 yazında AMD, Athlon işlemcisini yeniden revize etti. Yeni işlemcinin bir önceki modele göre en büyük farkı, 0.13 mikron üretim teknolojisyle üretildiği için daha küçük bir işlemci çekirdeği kullanması ve daha az ısınmasıyla. T-Bred çekirdekli işlemcilerde tampon bellek miktarı aynı kaldı (128+256) ve veriyolu hızı da 133MHz olarak devam etti. İlk başta 2200+ ile başlayan T-Bred modelleri, sonra daha düşük hızlarda işlemcilere de yayıldı. Bugün piyasadan satın alacağınız herhangi bir Athlon XP işlemci çok büyük olasılıkla T-Bred çekirdekli olacaktır. T-Bred çekirdeğini kullanan işlemcilerin en son modellerinde veriyolu hızı 166MHz (efektif 333MHz) değerine de yükseltildi. 2800+ model numarasını taşıyan bir T-Bred'den bahsedilse de, bu işlemciyi piyasada görmek mümkün olmadı, 333MHz veriyolu kullanan 2700+ modeli ise ülkemizde de rahatlıkla bulunabiliyor.

Aslına bakarsanız T-Bred çekirdeği de ilk çıktıktan kısa bir süre sonra ufak bir revizyon geçirerek "T-Bred B" çekirdeğine dönüştü ama sadece overclockçuları ilgilendiren bu detayın üzerinde şimdilik durmayalım.

• Athlon XP "Barton"

Evet, yıl 2003 ve beklendiği üzere AMD işlemcisini yeniden güncelledi. Intel'in 0.13 mikron teknolojisiyle üretilen ve 512KB tampon bellek içeren Pentium 4'ünün baskısını hisseden AMD, en sonunda Athlon işlemcisini 512KB ikinci düzey tampon bellekle donattı. Veriyolu hızı 333MHz olan Barton'lar 128KB birinci düzey ön belleği de koruyorlar.

Barton çekirdekli Athlon XP'lerden yazı boyunca uzun uzun söz edeceğimiz için şimdilik sözü gereksiz uzatmayalım.

Yeni İşlemci Çekirdeği

Az önce belirttiğimiz gibi, Barton çekirdeğini taşıyan Athlon XP’lerde işlemcinin içerdiği ikinci düzey tampon belleği 256KB’dan 512KB’a yükseltmiş. 512KB büyüklüğünde ikinci düzey tampon belleğe bir de 128KB’lık birinci düzey tampon belleği eklerseniz, toplamda 640KB gibi çarpıcı bir değerle karşılaşıyorsunuz. Bir aralar PC'lerimizin toplam bellek kapasitesinin 640KB olduğunu düşünürseniz, bu 640KB'lık tampon bellek miktarı insanı hayli etkiliyor.

Barton çekirdekli Athlon XP 2800+, Asus A7N8X üzerinde keyif çatıyor.

Bir önceki nesil Athlon XP'lerde veriyolu hızı modeline göre 266 yada 333MHz olabiliyordu. Yeni nesil Athlon XP’ler sadece 333MHz veriyolu kullanıyorlar, merakla beklenen 400MHz veriyolu destekli işlemcilerin ise çok gecikmeden piyasaya sürüleceğine kesin gözüyle bakılıyor.

Yeni Athlon’lar tam 54,3 Milyon transistör içeriyorlar, kullanılan daha büyük tampon bellek nedeniyle işlemci çekirdeği de fiziksel olarak büyümüş, eskisine göre daha geniş bir dikdörtgen haline gelmiş. İşlemcilerin çalışma gerilimi değişmemiş, işlemciler hala 1,65 Volt gerilim kullanıyor. Testlerimiz sırasında farkettiğimiz güzel bir gelişme, artan transistör sayısına rağmen işlemcinin sıcaklığının eski nesil işlemcilere göre pek fazla değişmemiş olması.

WCPUID uygulamasının verdiği sonuçlar

Barton çekirdekli işlemcilerin, işlemci üzerinde ısı yayıcı bir metal levha ile donatılmış olarak geleceklerini umuyorduk, hatta bu özellikteki işlemcilerin fotografları çeşitli web sitelerinde yeralmıştı. Fakat işlemciyi elimize aldığımızda farkettik ki AMD bu uygulamaya hala geçmemiş. Hem işlemci çekirdeği ile soğutucu arasındaki ısı aktarımını güçlendiren, hem de çekirdeği dış etkenlere karşı koruyan bu "heat spreader" sisteminin bir çok yararı var. Intel'in Pentium 4'lerde en baştan beri kullandığı bu tekniği AMD'nin hala uygulamamasının nedeni tahmin ediyoruz ki işlemci yüksekliğinin ve bağlantılı olarak işlemci soketinin ve en önemlisi de soğutucuların en baştan buna göre tasarlanmaması.

İşlemcinin alt yüzeyinde herhangi bir değişiklik yok

Barton çekirdekli ilk Athlon XP’ler 2500+, 2800+ ve 3000+ modellerindeki işlemciler. İşlemciler sırasıyla 1833, 2075 ve 2170MHz saat hızlarında çalışıyorlar. 2170MHz saat hızında çalışan bir önceki nesil Athlon XP’ler, Athlon XP 2700+ model ismini taşıyordu, yeni çekirdek ile artan performans nedeniyle aynı hızdaki işlemci artık Athlon XP 3000+ etiketini taşıyor.

Bu konuyu biraz açmak lazım, çünkü hem kafaların karışması olası, hem de biraz sonra performans testlerimiz sırasında bu konuya sık sık döneceğiz. Bildiğiniz gibi, AMD işlemcileri saat hızlarına göre değil, gösterdikleri performansa göre etiketliyor. 512KB tampon bellekli Barton çekirdeğinin de performans daha yüksek olduğu için, daha düşük saat hızında çalışsa da daha yüksek model işlemciyle aynı performansı gösterebiliyor. Bu nedenle de 2075MHz'lik Barton, 2800+ etiketini taşıyor. Performans testlerimiz sonucunda bu durumu daha iyi anlayabileceksiniz.

AMD'nin Barton çekirdekli 2800+ ile sunduğu standart soğutucusu

AMD'nin bir süredir işlemcilerini kutulayarak da sattığını biliyorsunuz. Bizim incelediğimiz Barton çekirdekli 2800+ işlemcinin yanında, AMD'nin bu işlemci ile birlikte kutuladığı soğutucu da geldi. Aluminyumdan üretilmiş metal kısmının tabanına bakır bir bölüm oturtulmuş olan soğutucunun fanı 4700rpm hızda dönüyor. Büyüklüğü normal sayılabilecek olan soğutucuyu yerine takarken tornavida kullanmak zorundasınız ve kilit sisteminin biraz sert olması nedeniyle tornavidayı kaçırıp anakartınızı zedelemeniz olası.

Soğutucunun tabanı bakırdan üretilmiş.
Bakır bölüm aluminyum bölümün içine yerleştirilmiş.

Barton çekirdeğinin daha düşük hızdaki işlemcilere de aktarılıp aktarılmayacağı henüz belli değil. AMD'nin Barton'u 2200+ gibi işlemcilere taşımayacağı, ama bunun yerine Barton'un 512KB tampon belleğinin yarısını devre dışı bırakarak daha ekonomik bir işlemci ailesi yaratacağı yönünde güçlü işaretler var. Eski Duron'un yerine geçecek olan bu işlemci ailesinin Thorton ismini taşıması bekleniyor, ama işlemci çekirdeği Thorton ismindeyken işlemci yine Duron ismini mi sürdürecek, yoksa işlemci Thorton ismiyle mi piyasaya sürülecek henüz belli değil. Tek bildiğimiz, Abit gibi bazı firmaların son BIOS güncellemelerinde Thorton desteğini anakartlarına eklemiş olmaları.

Performans

AMD, Barton çekirdekli Athlon XP 2800+'ü Asus A7N8X anakart ve Corsair'in XMS serisi bellek modülleriyle bir araya getirerek bir test platformu oluşturmuş. Biz de bu platfomu denedikten sonra testlerimiz için uygun olduğuna karar verdik ve performans testlerimizi bu temel platform üzerinde gerçekleştirdik.

Test ettiğimiz Athlon XP 2800+, editörlerin test etmeleri için özel bir işlemci olduğu için çarpan kilidi açıktı. Biz de bu fırsatı değerlendirerek işlemcinin çalışma hızını 100MHz kadar arttırdık ve işlemcimizi overclock yoluyla bir Athlon XP 3000+ haline getirdik, testlerimizi bir de bu hızda tekrarladık.

Barton çekirdekli işlemci ile elde ettiğimiz test sonuçlarının anlamlı olabilmeleri için, bu işlemcinin karşısına bir de referans işlemci koymamız gerekiyordu. Bunun için de T-Bred çekirdekli bir Athlon XP 2700+ kullandık. Çarpan kilidini kırdığımız bu işlemci bize hem 2800+'a dönüşmüş halde, hem de 2600+'a dönüşmüş halde hizmet etti.

T-Bred işlemcimizin hızını 2600+ düzeyine indirmemizin bir nedeni var. 2600+ olarak satılan T-Bred işlemcilerin saat hızı 2080MHz. Bu, 2800+ olarak satılan ama Barton çekirdekli Athlon XP'nin saat hızı ile aynı değer. Böylece iki karşılaştırma yapma şansımız doğuyor, aynı modeldeki iki işlemciyi karşılaştırmak ve aynı saat hızındaki iki işlemciyi karşılaştırmak.

SiSoft Sandra'nın Aritmetik işlem testleri gibi bazı testler, işlemcinin saat hızı ile birebir ilişkili ve işlemci mimarisini pek dikkate almıyor. Bu yüzden Barton'un yüksek miktardaki tampon belleği, ona bir avantaj sağlamıyor. En yüksek saat hızına sahip olan T-Bred çekirdekli 2800+ işlemcinin en yüksek puanı almasına şaşmamak gerek. Aynı davranışı bir çok uygulamada görüyoruz.

Athlon XP'de tampon belleğin iki katına çıkması neden performansta bir patlama yaratmıyor? Çünkü Athlon işlemciler, artık 333MHz veriyoluna takılı kalmanın sıkıntısını yaşamaya başladılar. İşlemci performansı artsa da, veriyolu artık işlemci için yetersiz kalıyor. Öte yandan, Athlon işlemciler 128KB gibi büyük bir miktarda birinci düzey tampon belleğe sahip. Bu durumda ikinci düzey tampon belleğin etkisi de azalıyor.

Tablodan çıkartacağımız sonuç şu: Barton çekirdeği, aynı saat hızında çalışan eski T-Bred çekirdeğine göre biraz daha hızlı, ama öyle dev bir performans farkı gözlemek mümkün değil. Daha düşük hızda çalışan işlemcinin, daha yüksek hızda çalışan (ve daha çok ısınan) eski işlemciyle aynı performans sağlaması ile bir avantaj kabul edilebilir.

Kısacası şunu anlamamız gerekiyor. Barton çekirdeğini taşıyan Athlon XP 2800+ işlemcinin, T-Bred çekirdekli XP 2800+'a göre ciddi bir performans avantajı yok. Zaten her ikisi de aynı performansı sunduğu için aynı model numarasına sahipler. Ama yeni çekirdeğin daha yüksek hızlara ulaşabilmesi önemli bir avantaj ve ileride çıkacak 3200+ gibi modellerde bunu göreceğiz.

Uyumluluk

Barton çekirdekli işlemcilerin, T-Bred işlemcilerden herhangi bir farkı yok, bu yüzden 333MHz veriyolu kullanan her anakartta sorunsuz çalışmaları gerekiyor. Biz de testlerimizde Soltek, Abit ve Asus'un hem KT400, hem de nForce2 yonga setli anakartlarını denedik ve sorun yaşamadık. Tek sorun bazı anakartların işlemciyi çalıştırması ama modelini tanımaması, bunu da BIOS terfisiyle çözebiliyorsunuz.

Yorumlar

Barton çekirdeği, Athlon için olumlu yönde bir gelişme, fakat görülüyor ki Athlon mimarisinden elde edilebilecek performansın sınırlarına hızla yaklaşılıyor. Tampon bellek miktarındaki büyük artışa karşın, performansta bir sıçrama olmaması, işlemcinin performansını sınırlayan başka faktörlerin varlığını gösteriyor. Bunların en önemlisi az önce bahsettiğimiz 333MHz veriyolu konusu, AMD yakın gelecekte 400MHz veriyolu kullanan işlemcileri piyasaya sürünce biraz olsun rahatlayacak. Ama bu durumda da performansta devrim beklememek lazım. Athlon mimarisi güçlü bir mimari, ama ufak ufak da yaşlanmaya başlayan bir mimari. Her ne kadar işlemcinin verimi yüksek olsa da, bugünlerde 3.2GHz'e merhaba diyecek Pentium 4 karşısında Athlon XP performans avantajını gittikçe kaybediyor. AMD, Intel ile yarışı sürdürmek istiyorsa yepyeni bir mimariye sahip olan Athlon64 işlemcilerini daha fazla geciktirmeden piyasaya sunmak zorunda.

Bu durumda kullanıcılara tavsiyemiz ne olabilir? Barton çekirdekli işlemileri almakta tereddüt etmeyin, ama elinizde zaten hızlı bir T-Bred varsa, Barton'a terfi etmek için bütçenizi de zorlamayın, çünkü arada çok büyük fark yok. Testimizde gördüğünüz gibi T-Bred 2800+ ile Barton 2800+ hemen hemen aynı performansı sunuyor. Elinizde 266MHz veriyolu kullanan bir işlemci varsa, Barton mantıklı bir terfi olabilir, ama 333MHz kullanan bir işlemciye sahipseniz, şimdiki Barton'lara terfi etmek yerine 400MHz veriyolu kullanacak Barton'ları bekleyin. Bu yeni işlemciler çok daha cazip performans sunacaklar.