Asgari Geçim İndirimi Sistemi'nin "Dolaylı" Maliyeti

265 sayılı Gelir Vergisi Kanunu Genel Tebliği, Resmi Gazete’nin 04.12.2007 tarihli 26720. sayısında yayınlanmıştır. Tebliğin konusunu oluşturan “Asgari Geçim İndirimi Uygulaması Sistemi” 01.01.2008 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.

31.12.2006 tarihinde yürürlükten kaldırılan “Ücretlilere Vergi İadesi Sistemi” nin yerine getirilen bu uygulama, devletin vergi gelirlerini “Dolaylı” olarak etkileme riskini beraberinde getirmektedir.

Dolaylı vergiler, harcamalar (mal ve hizmet teslimi) üzerinden alınan vergilerdir. 2006 yılı verileri ile Türkiye’de devletin vergi gelirlerinin %31’ini dolaysız vergiler, %69’unu ise dolaylı vergiler oluşturmaktadır.[1] Ücretlilere Vergi İadesi Sistemi’nin yürürlükten kaldırılması, ücretlilerin harcama yaparken belge alma isteklerini azaltacak, hatta uygulanmayan cezalar, fatura almamalarını cazip hale getirecektir. Bu ise da kayıt dışı ekonomiyi teşvik edecektir. Devletin vergi gelirlerinin %70’ine yakınının dolaylı vergilerden oluştuğu düşünülürse, bu gelirin yeni sistem ile birlikte düşmesi kaçınılmazdır. Fiş/ fatura toplama uygulamasının bir “angarya” olduğu ve vergi iadesi  uygulamasından  vazgeçilmesi kararının isabetliliğinde  şüphe yoktur. Bununla birlikte belge alma konusundaki isteksizliği azaltacak bir mekanizmanın eksikliği de aşikardır.

Konu ile ilgili çeşitli çözüm önerileri mevcuttur. Talha Apak, “para-puan uygulaması” önerisi ile Maliye’nin kişilerin harcamalarını kredi kartlarıyla yapmalarını teşvik etmesi  ve kişilerin her türlü harcamalarına belli oranda para-puan kaydetmesi, bu para puanların da nakden iade dahil vergi ödemelerinde dahi kullanılabilmesinden bahsetmektedir. [2] Gene Şükrü Kızılot, fişlerde kazı-kazan ve piyango uygulamasının harcamalarda belge istemeyi teşvik edeceğinden bahsetmektedir.[3] Bununla birlikte sadece ücretlilerin değil, harcama yapan herkesin belge almalarını teşvik edecek  bir mekanizmaya ihtiyaç vardır. Tabir yerindeyse vergi vermeyi mükellefin “insafına” bırakmak yeterli değildir.

Asgari Geçim İndirimi Sistemi’nin mükellefler ve devlet açısından ne gibi faydaları/ kolaylıkları ve sorunları beraberinde getireceği ise  uygulamada görülecektir.

--------------------------------------------------------------------------------

[1]  http://www.gib.gov.tr/fileadmin/user_upload/VI/GBG/Tablo_2.xls.htm

[2] http://www.alomaliye.com/2007/talha_apak_belge_tesvik.htm

[3] http://muhasebeturk.org/sukru-kizilot-tum-yazilari-/fislere-kazi-kazan-ve-piyango-geliyor.html