Tıbbi Herba Basilici Arapca Raihan Çince Lo le, Yu Xiang Cai, Yu-heung, Hun que İngilizce Basilie, Sweet Basil Fransızca Basilic, Basilic commun, Herbe royale Almanca Basilikum, Basilienkraut, Königskraut İsrail dilinde Reihan Hintce Barbar, Tulsi* Italyanca Basilico Japonca Mebouki Rusca Bazilik, Dushistiye vasil'ki, Dushki İspanyolca Alabega, Alahaca, Albacar Türkçe Reyhan, Feslegen Pakistan dilinde Janglitulshi

FESLEĞEN(Reyhan)

Tanımı

Kökeni ve Yayılışı : Güneyasya özellikle Hindistan kökenli olan fesleğen tropik ve ılıman bölgelere yayılmıştır. Bugün daha çok Fransa, İtalya ve İspanya'da kültürü yapılmaktadır.

Botanik Özellikleri : Fesleğen tek yıllık bir bitkidir. İnce dallanmış kökleri vardır. Dallanmış veya dallanmamış dik veya yarı dik 50-60 cm yükseklikte saplara sahiptir. Yapraklar çeşide göre değişmekle beraber genellikle yumurtamsı-uzun, temel kısmı küt, az dişli ve saplıdır. Temelden itibaren dallanan veya dallanmayan sap ve yapraklar çıplak veya zayıf tüylüdür. Yaprak rengi açık yeşilden koyu yeşile kadar değişir. Az veya çok parlak, bazen de yaprak yüzü dalgalıdır. Çiçek; sapın ucunda bulunana çiçekler genellikle altısı birarada bulunan başak görünümündedir. Alt kısmında başaktaki çiçek seyrek, üst kısmındakiler sıktır. Taç yapraklar beyaz veya pembe renklidir.

Meyvesi yumurta şeklinde uzunumsu eliptik şekle kadar değişir. Karın kısmı keskin köşelidir. Uzunluğu 1.5-2.5 mm, kalınlığı ise genellikle 1 mm'dir. Hilum daha açık renkli ve belirgindir. Meyvenin yüzeyi kırışık ve damarlıdır. Rengi koy kahverengidir.

Kültürü

İklim ve Toprak İstekleri : Humusca zengin kumlu-tınlı toprakları sever, özellikle sıcaktan hoşlanır. Bu nedenle tarımının sıcak, kurak yerlerde yapılması önerilir.

Tohumluk : 1000 dane ağırlığı 1.0-1.7 gr arasında değiştiği, safiyetin en az % 95 olması gerektiği belirtilmektedir. Çimlenme kabiliyetinin % 65'ten aşağı olmaması istenir. Çimlenme değişken sıcaklıkta daha iyi olmaktadır. Çimlenme 14 günden sonra son bulur. Tohum çimlenme kabiliyetini 4-5 yıl korur.

Yetiştirme Tekniği : Fesleğen yabancı ot bulunmayan temiz bir tarla ister. Ekim nöbetinde çiftlik gübresi ile iyi gübrelenmiş bir çapa bitkisinden sonra gelmesi önerilmektedir. Tarlavari üretimde tohum direkt tarlaya mibzerle ekilebilir. Bu durumda dekara kullanılacak tohumluk miktarı 0.6-1.0 kg civarındadır. Sıra arası ise 30-40 cm'dir. Ekim soğuk bölgelerde don tehlikesi geçtikten sonra yapılmalıdır. Ege Bölgesi'nde eğer ön sulama olanağı var ise Eylül ayında ekmek en uygunudur. Eğer ekim Sonbaharda yapılmayacak durumda ise İlkbaharda erken ekime gidilmesi gerekmektedir. Soğuk bölgelerde Sonbaharda ekme olanağı bulunmadığından zorunlu olarak İlkbaharda yapılmaktadır. Ancak tarlaya geç girildiği ve sonra yapılan ekimlere oldukça geç kalınmaktadır. İşte bu geç durumu gidermek için direkt tarlaya ekim yanında fide şeklinde üretim de söz konusudur. Bu durumda kıştan yastıklara ekim yapılmakta İlkbaharda fideler tarlaya 30x25 cm aralıklarla şaşırtılmaktadır. Yastıklara 60-80 gr tohum bir dekar yer için yeterli fideyi sağlayabilmektedir.
Fesleğen bol besinli toprakları tercih eden bir bitkidir. Bu nedenle zengin topraklarda yetiştirilmesi yanında üretiminde kimyasal gübrelerin de kullanılması gerekmektedir. bunun için de dekara 4-6 kg N, 3-5 kg P2O5 ve 10-12 kg/da K2O verilmesi önerilmektedir. Ancak bu miktarlara fakir topraklarda en az 1/3 oranında arttırılmalıdır.
Fesleğen vegetasyon devresi esnasında en önemli sorunu yabancı otlarla mücadeledir. Özellikle kurak bölgelerde yabancı ot yanında sulamada iyi bir gelişim için üzerinde durulması gereken kültürel önlemlerdendir.

Hasat : Biçme genel olarak çiçeklenme başlangıcında yapılır. Uygun yıllarda birden fazla biçim sözkonusudur. Ege koşullarında verim, geciktikçe azalmakla beraber üç biçim yapılabilmiştir. Biçimi takiben bitkileri sıkı demet yapmadan taşımalı ve 30-35 oC'de kurutulmalıdır.

Verim : Ege koşullarında yapılan ön araştırmalarda drog herba miktarının 350 kg/da'ı bulduğu saptanmıştır.

Tüketim
Kullanılan Bitki Kısmı : Herba Basilici

Etken maddeleri : Fesleğenin çiçekli dal ve yapraklarının destilasyonu ile uçucu yağ elde edilmektedir. Uçucu yağ oranı % 0.1-0.45 arasında değişir. Uçucu yağın en önemli kısmını astragol ve linalool teşkil eder. Ayrıca fesleğen herbasında tanenli maddelerde vardır.

Kullanımı : Fesleğen midevi, balgam söktürücü ve idrar yolları antiseptiği olarak kullanılır.

Origanum Spec.

Genel olarak origanum denildiğinde yalnız bir tür değil, florada bulunan çok farklı türler anlaşılmaktadır. Origanum türlerinin yaklaşık % 70'i endemik olup, değişik yörelerde bulunmaktadır.
Origanum genusuna ait türlerin büyük çoğunluğunun kökeni Akdeniz Bölgesidir. Bunlardan da hemen % 75'i Doğu Akdeniz Bölgesi'nde bulunmaktadır. Ancak genelde Origanum türlerinin çok geniş bir yayılma alanı vardır. Bunlar kıyı bölgelerinden yüksek dağlara, Doğu'dan Batı'ya değişik yörelere yayılmışlardır.